اتفاقات نادر در سالی که گذشت...
اگر تمام حوادث مهم سال ۸۵ در حوزه تخصصی علوم ارتباطات اجتماعی و شغل روزنامه نگاری رو بخواهیم لیست کنیم خیلی جالب و مفید خواهد بود اما وقت زیادی نیاز دارد، درست مثل چهار سال قبل که در وبلاگم چنین جدولی از تقویم حوادث ۱۴۱ روز سخت کاری برای خبرنگاران خاورميانه تدوین کردم.
به طور مختصر درباره تحولات عرصه روزنامه نگاری از نظر بیرونی و درونی چند نکته برایم ملموس بود. اول این که در سال ۸۵ بافت و ساخت نظام مطبوعاتی نسبت به سال های ۸۴ و ۸۳ و قبل از آن به طور مشهودی دچار دگرگونی شد. از یک طرف مدیریت فکری آنها در خبرگزاری ها و روزنامه ها جابه جا شد و از طرفی دیگر موازنه جریانات سیاسی راهبر مطبوعات تغییر کرد. بحث نمیکنم اما جناح چپ و راست و مستقلهاي اقتصادي ، تغيير رويه خاصي در حركت مطبوعاتشان دادند كه مصاديق آن وجود دارد. خبرگزاريها بيشتر در اين زمينه متاثر شدند. شمارش سهم هر طرف اين موضوع را نشان خواهد داد. ضمنا نوع نشريات و ترتيب انتشار و گستره آنها براي مديران سياسي رسانهها دستخوش تغيير شد.
دوم اين كه در عرصه نظام قانون صنفي مطبوعات شاهد چند اتفاق خوش (هرچند همراه با نقصان) بوديم. از اين جمله ميشود به تدوين آيين نامه كار حرفه اي روزنامه نگاري اشاره كرد.
سوم اين كه در سال گذشته عليرغم توقيف برخي روزنامهها و هفتهنامهها، شاهد چند خبر خوش از پروندههاي قضايي مطبوعاتي توقيف شده مثل هم ميهن، شرق و...بوديم. شايد امسال كمي متعادلتر و منصفانهتر از چپ و راست توقيف يا بازگشايي شدند. البته اگر روال كم كم اينگونه شود كه مجازاتهاي نقدي و كوتاه مدت جايگزين توقيفهاي طولاني باشند واقعا تحول مثبتي خواهد بود. از طرف ديگر نبايد فراموش كرد كه ميزان خودسانسوري يا بيانگيزگي يا هزاران دليل ديگر ميتواند باعث كاهش انتقادگري رسانهها باشد.
چهارمين مسئلهاي كه برايم قابل توجه بود اين است كه امسال ميزان گرايش به تخصصي نويسي در بين روزنامه نگاران به خصوص بلاگرهاي روزنامه نگار افزايش داشته. من فكر ميكنم اين موضوع موجب رشد فكري و اطلاعاتي اصحاب رسانهها به ويژه اعضاي فعال سرويسهاي اينترنت، جامعه اطلاعاتي، رسانه و ... شد. از جهتي هم بعضي شكستهاي سياسي بعضي روزنامه نگاران را ناچارا به اين سمت كشيد. اين رشد و بلوغ بر شيوههاي اطلاع رساني و رشد تكنولوژيك روزنامه نگاري شد. در اين عرصه بايد به وضعيت روزنامه نگاري آن لاين، ميزان توليد محتواي تخصصي ارتباطات و روزنامه نگاري از سوي رسانه ها و كارشناسان حتي بلاگرها، تغيير گرافيك و چاپ مطبوعات و ...نگاه كرد.
پنجمين موضوع كه ميخواهم با شما در ميان بگذارم اين است كه به نظر ميرسد افزايش توليدات رسانههاي بزرگ مثل خبرگزاري و راديو- تلويزيون، يكنواختي محتوا و مشكلات دسترسي به اطلاعات ناب، فضاي سياسي جامعه و نيازمخاطبان، حضور و فعاليت روزنامه نگاري شهروندي و آزاد و دلايل ديگر، نوع سوژههاي رسانه ها را دستخوش تغيير كرد. چنان كه امسال چند خبر پرسر و صدا و موج آفرين از طريق رسانههاي رسمي مثل خبرگزاري و روزنامه ها منتشر شدند. سرچشمه اين اخبار معمولا به روزنامهنگاري بدون منبع يا منابع غيرموثق متصل بود و با رويكرد ويژهاي همچون روزنامهنگاري افشاگر قصد عبور از جريانات خبري غالب را داشت. از جمله اين اخبار ميتوانم به موضوع حضور رييس جمهوري در مجلس رقص زنان در افتتاحيه بازيهاي آسيايي دوحه (كه تكذيب شد)،ماجراي حضور معاون رييس جمهوري "رحيم مشايي" در مقابل رقاصان مراسم افتتاحيه اجلاس اقتصادي كشورهاي اسلامي با حضور مديران گردشگري تركيه،مسئله انتشار فيلم غيراخلاقي زهرا ميرابراهيمي و تعدادي از هنرپيشگان و مشاهير جامعه در كشور و ... اشاره كنم. اين تحليل البته بحث زيادي دارد كه در طرحي تحقيقي قابل ارايه است. روزنامه نگاري افشاگر كم كم در جامعه ما تجربياتش بيشتر ميشود.
سال ۸۵ سال چندان خوبي براي روزنامه نگاران آزاد و غيررسمي نبود و تا امروز شاهد بودم كه همچنان مشكلات صنفي به خصوص موضوع هويت قانوني اين اشخاص و پرداخت حق التحريرها مسئله اساسي اين حوزه است. اميدوارم سال ۸۶ خبرهاي خوشي به گوشتان برسانم.
*سخن آخر تا اول نوروز ۸۶*